CENTENARY LE INVETCHILTLATNA NEI HMAR HNAM (MUMBAITUISUNSUO CENTENARY ISSUE)
Posted on | February 8, 2010 | 5 Comments
Lalliensung Thlawngate M.Sc. DM,
TISS, Mumbai
Ka hriet suol ani naw chun a 70th Birthday na ah HMAR hnam hi Pu L.Keivom in “Kohran Invetchil Hnam” tiin thumal pathum in Delhithurawn magazine in a interview- na ah fie tawkin alo hrilfie ve a. Mi popo hin a thuziek ei lo subscribe vawng tanaw khawma; hi tak hi chu kalna ding reng reng kanei hran nawh ka mimal tak ngaidan a khawm. Hi thupui fepui hin ei ram le hnam in ei sosang pui em em el, centenary ei lawmna ding le eiin puocha dan hai, khawvel dan tak le Pathien thu hmet kawp tumin ei hung sui tum ding anih.
Republic of Ireland chun kum 2022 hin ama le ama roinrelna kum 100 tlingna (centenary) lawmna dingin nasatakin an singsa mek a. Lawmna ding san thatak a nei, chu chu khawvela GDP per head ah insang tak neitu ani lei le zalenna a nei ta leiin ani.Eini Hmar nauhai Mizoram chen chen a meiphu lak a patling inlum invak san hiel, nu le nau hai thlasik laia in khawm awp lumpui hmanlo tu hai hin teh iem eilawm dinghai/dinglem/dingsan? Ran lu tamtak inram khawpa khuol le muol danga hriet hlak popo incha bum, Christmas lai ngiel khawm a Piengpa piengna champha thlarau in mi man pha talo a Sap tlangval le marawihai chanchin ngawtin ei luthluok a mi chawklet pek hai hin, Chanchintha lut le semdarna kum 100 tling lawmna champha hi Pathien ditdan taka hmang ei tam dim, a hmang lai hin titak taka Pathien lawmtu iengzam ei um ding, annawleh a kum za tling lawm reng reng pawl sang iengzam um eita?… ti hai hi fundamental questions ngaituo thamtak anni anih.
Eini Hmar hnam hi ka ngaituo a, thil tamtak ei thaw hai hi; invetchil uorna tak einei a. Hi invetchilna a hin lekha invetchil ei tlawm tak ni in anlang zuol. Chu chu hnam ta dinga pawi tak el pakhat ani bawk anih. Ei invetchil; sienkhawm sungkuo khawsakna in a zirnaw lei a bansan trul hai chu tuorpui ei um hle. Amiruokchu, invetchil lo ding si ei huor-invetchil zuolhai nawk thung chu zu le damdawi hmangsuolna (addiction), poisa invetchilna kohran sungril chen hung nghawr le corruption ching tlatna biekin min hlattu dam.Annawle, kohran sunga berampu le a beramhai lai a tisa chakna-suol insangtak um le hmangna; a pastor le upa hai chen mi keihnuoi nawk hlak hai dam. Lawmlo ding lawm ching tlatna, lawmding le lawmpuidinghai lawmpui theilo tlat na lungril suol ei ban theinawna hai hi invetchil el cho nilo in an mi vetchil zo lem an ta. Hieng ang hnam nundan nei haiin iengang lungril tak in am ei sentenari ei lo hmuok in ei lo hmang ta ding maw?
Awle lawmna kal tum eini naw a, lawm hmasa hai am a lawm nunghnungtu hai in inhawi an ti lem zawngdawk tum khawm eini naw ding anih. Thlarau malsawmna ei dawngzat inkhi tum khawm eini bawknaw. Amiruokchu, ei lawm, ‘sentenari’ ei insingsat dan hi Pathien mit a lawmtham eini dim ti hi ngaituo thar nawk dingin tha vieu atih. Kum 100 tlinglawmna chu thupui taka inser awm ani, sienkhawm eiin serdan ding le eiin serna hai a hin Pathien lawm ei kai tak tak chie dim ti hi mani takah insui nawk tha vieu dingin anlang. Nauhai lekha inchukna hnungtawl rak a sentenari kum hi invawichil tham ani chie dim ti hi hmatieng pei ah hun in mi la hung hril nawk el a ti ei beisei tlat.
Ka ruolhai mi iemanizat tak chu Christmas & Kumthar suok theilo ding, centenary lawmna a ruokchu fe thei ding Facebook ah kan dawn dawk nuola. Thenkhat ruokchu sunghai in sentenari lawm ding a an incha lei cho a suok ve mei mei tum anni ve thung. Chutaka ka ngaituo pakhat chu, ‘Christmas am Centenary a hlu lem?’ ti hi anih. Christmas chu kumtin; centenary chu kum 100 dan annawh ka tinawh, anachu atlum am akha inthaklo ve ve hai hin phingpui ansuk hadam lem ka ti anih. A Ni (Day) ding inselbuoi a mi ram chen chen a lekhabu hlui zu thlawk karawk dinga palai tir, kohran chanchin lekhabu sa deu deu ziek insiek, pawisa hnawta kohran dang dang a inchawm kawthlawk, kohran hminga thi ngam; Pathien ram ta dinga inhmang silo, foreign sum a phing sukbelpum le raldo ding khawma luongruol theilo hnam haiin ei Lallukhum iengza’n am eiin hlut ding ti le sentenari lawmna hi ami’n ngaituo kawp tir naw theinawh.
Hla le thu ah kohran bik neilo, mithuoi har zingtheitu dinga ei ngai hai haiin sawttak an mi dam pek thei naw hi pawitak ani ve nawk a. Thlaurau ram a inthangna ding le chatuon ram tlungtheina thucha mi sermon khum theilo, Missionary Fund pek a that zie le Sawma-pakhat pawimaw zie ruokchu mitthli thla raka hril thei tu sam var hmuk ta hai chen, mi tamtak in kohran an mila uop tazing el hi chu khawvel dan taka chu thlamuong a um ngut ngut khawp el. In tawngtai pui chu ei va tul takngiel de maw a tar a zur chen hin! A beram haiin ei berampu hai taksa hriselna khela thlarau malsawmna an dawng ve na dingin vawi iengzam ei tawngtai ta hlak ding! Kohran magazine a hai khawm ku hin kohran hotu hai hriselna le foreign inzinna news haiin tupa sermon am ani a tawp hma’n a phek nawk ah a hneng dawk nasa thei el.
Centenary lawmna hmang ei um tah a, hmang ding mek ei um bawka. Ei phur nasa, anhawi! A rasuok khawm enkhawp um hem hem a tih. Khawvel tienga hlawkpui pawl khawm tam nasa vieu eita. Hall sunga lawm le hmun danga danga lawm khawm khunawk eitih. Hmelthar inzawngna damin hmang eita, sungkuo indinna dam a hmang khawm um nawm ei nim maw. Ka ngaituo a nunghak/tlangval pakhat chu a ruolhaiin a nuomnaw sa’n ‘Seni/Sena’ ti’n anla ko vet ding ani hi. Asanchu naute; tukum a pienghai lai a pakhat tak hi khawlai kil am ani chu “Sentenari” hming chawiin a hming ding a pi le pu haiin duot takin lo sak rawi naw ni hai am. Um khawm ei lo um tarawi mawh! Annawleh an zuipui deu Sentenarithang, Sentenarilien, Sentenarimawi etc. am eiin sak tawl lem ding. Thlarau a ruok chu inhak rak a khawp chu inkhat hmeir ei ti ka ring vet hung. A nipui ni a hunhawng tawngtaina (Opening Prayer) a chun mawikhaihnai takin Pathien chu inpakder ni ngei ata, a pulpit (stage) a hung sermon tu khan vawi iengza tak am Pathien nekin sentenari a lamrik ding, ieng chena sei am kohran chanchin le inthuruol theinawna a hril ding ti hai hi hmu thei dam nilang ti dam ka ngaituo a. Kohran bik umnawna, welfare a inkhawmna hmuna hin ei thuhriltu haiin pathien thu in sentenari thu an vuok dei seng am? Ei lungril a hai seng teh?
Ei hmang inruol nawnaw, inruol danding, inruol nuom nawhai ti a hohlim le committee-na chanchin mipui vantlang le kohran le sawrkar a intellects le self-proclaimed intellectuals hai a inthawk a hung suok, nuom le nuom lo a tiem le ngai deu vet ding hi a tam nasa khawp el a. Hi natna hin kei a ang bawkin mi tamtak in lo na ve ka ring hla naw bawk cheu. A hrilpei le insel pei hlak chu ei tam deu deu khawm in an lang. A centenary neitu tak ang a inngaina, mi hmangni thuok in va mil thei tlat lo hai hin puithu deuin ei inser ding chu ana maw eh! Ka nui anza le inruol bawkin hi article hmabak hi chu centenary leiin ka tha le zung khawm ka seng ka ring tanawh, Pathien in mi hrethiem sienla. A kum am lawmding, a Ni am, a Chanchintha inchuk le zawmtu lai a mi eini lei am,a kum tlungphak thei a ei hriselna lei am?….ka hriet bik nawh! Amiruokchu, keichu kata dinga indiktak chu ei kumhlui inthla le kumthar lawm inkawp tawngtaina, zan dar 12:00 a ei nei na a khan centenary ka lawm sa nghal. A khawvel dan in a second, minute, hour indik taka kumkhat a ei tawngtai hmasatakna ani leiin a remchang tak ka tih. Milo thawpui ve in um ngei ka ring.
Hmar nauhai popo khan kha huntak khan meng hnenaw inla khawm kumthar lawmni khan ei kohran le insung chit ah sentenari khawm kha lo zepsa el ta inla chu ei va hadam awm de aw. Ei safak khan kawkhni ami neipek nghal ding ana. Ei centenary budget hi nasa tak in hmun dang le tangkaina dan ah ei lo divert thei ding ana. Amiruokchu, eilo thawta sinaw a. Chunekchun sentenari a ding induthaw luotin Kumthar khawm ni 2 hmang intak ei um nawk. Kohran mipui tlawmna hai cho in Pathien kha a nithumni (3rd day) hmel khapriet bel leh ei hmuphak tah. Pathien hla sentenari a cho sak ding, siethat, kumthar lawmna le Christmas lawmna a khawm sak dawk awilo khawm einei antih. A hla changtin a khan sentenari an ziek naw phawt chun kumthar lawmni, a nipui ni tak dam inpakna’n rem dup dup tran inla a hlu in min an hriet lem naw dim ani maw? Centenary a an sak cho hlak chun a centenary NI bo hnung ah inlar cho ata, an lar hun a hlak chun a NI lo bo nawk ta bawk sin’g ata. A NI leia buoi eini bawk!
Kohran pakhat a chu 2009 Christmas urlawk zan khan an kohran member lai a thenkhat haiin an thuhriltu ding pa kuomah “Voizan bek chu centenary-thu ni lo aw…..” ti in an request ve hlawl ani kha a pulpit kai tawm in. A hmun le kohran ruok chu hril hran ta kher chuong na’wng eita. A lo hril khawm nisienla sawisel theina ei neinawh, amiruokchu lungril pe a hi tiemtu hai chun ‘Invetchilna’ hmu ngei eitih. A beram haiin an berampu’n ‘sentenari’ a hril dinga an ring tlatna, annawleh thuhriltu in centenary anvetchil leia a lo hril inzing vieuna. Inkhawm ve si in Pathien thu nilo, centenary thu ngaithlak inring ta tlat chu a urlawk zan nibawk! A khawm chu Mary in nauhase a tuok ta zinglai. A urlawk zan a Bethlehem chanchin ngai hmanlo a kum-1990 a Senvon khuo le a sevel laia Saptlangval le a ruolhai in ropuitaka film anlo inchang, tu chena kohran in khik-in-khal na mi chawkdawk pektu film review in lo attend ani zing awm ie. Inkhawm chu suol annawh, amiruockhu ngaisuol thei chang a um. Chuongang bawkchun, hmangaina khawm suol annawh; hmangaisuolna hi a um in an umthei bawk. Chuleiin inkhawm khawm suol annawh, inkhawmsuol ruok chu a um.
A HCLF, a mi enkai le mi keikhawm tu tak ding hmana telkawng sel lel a an mi lel, keitak hin INTHURUOLNA thu ieng tak khawm khek dawk pui el uol nawng ka tih ka hriet, anachu ka ngaidan awm ve tak tak hai hi inlo mang fuk ve hlak dim, khawvel meikhu inhnawk hiplo, harfim a in umlai. Pakhatna a chu, a thi hmasa ding eiin hriet nawh. Sienkhawm, khawvel inlet dan le ngaidan mawltak chun chu a kum tam izir peiin muol eiin liemsan diet diet in an lang a. Kum tamtak sandamna, taksa le thlarau a hratna, khawsakna dan le dun tamtak min chuktir tu pi le pu, nu le pa hai hi khawvel ram mi la suok san nghien nghien ding an na, ngai khawm um anta. Chu zo tawite anthawk chun chu tuta generation thar, kohran chanchin a lunglut bek bek lo, a chanchin khawm tiem pei bek beklo, kohran magazine chite khawm tiem hmanlo khawpa buoi anga inlang hai hin thawthei ei la nei ka ring deu tlat. A khawvel in a phursuok zalenna leiin thangthar ngaidan a tluongtlam tah a, a kohran a bek inrem ei nuom vel mei mei vawng tah; hnam dang hai in an mi nuisan zing nekchun. In mi damsawt pui kan nuom lai zing in chu ni ding chu kan nghakhla in hmu vat kan beisei, ngainaw tieng mi ngaipek naw hram inla amiruockhu. Inthenaw thei eini si naw kha……..!
Zuk hril nawk inla, ka ti ang khan ka ngaidan hril hin ieng uor chu chawkdawk nawng ata, ami pawmpui khawm in um tak tak ka ring bawk naw. Anachu a pahnina dingin hi hi ka ngairuot nawk. Tuta thalai hung mitling dinghai hi inthuruol inla, raw tawp chu andikpa khawm nilo ding ana, kohran chanchin bu hmuthei phawt hi dawlkhawm in siebum inla Meusem annawle library ah khum inla. Kohran chanchin reng reng hi HLS le HAS/HYA hin publish khap bawksien. Hmar Inpui in chu thupek chu a kengkaw mawphur sien la hnam Sipai haiin execute bawk haisienla, dan le dun a trul ang peiin. Chun, meuseum/library ka ti hi Hnam Sipai haiin khautak in veng hai sienla, Hnam Treasure a neiin, access phal ninaw tawp sienla. Access phallo ti chun en le kan phallo ti nilo in, a sunga thil um hmang le tawk thienglo ka tina anih. Chuong ang chun hang thaw sin inla, tukhawm in ei kohran chanchin ei ziekzawm tanaw ding ani chu. A Pathien zawna zieksun hai khawma sermon le news mei mei insuong eita, tlai le but tlung zat, hmar student pawl sawm passi hai hming dam, sin hmuthar dam, damnaw damthar hai. Ngaituo ve ta, kohran pakhat lo nita inla!……..Chu pha chun chu Hmar cencus kukha Hmar kohran member(s) number ni tang ata, hmar popo a piengtharna nei indik khawm tiem inhawi tanaw nim ie census anthawk khawma. Kohran khat in hang um inla chu pathienni tuk inkhawm lem chu centenary khuongpui thlir chu nepte ning a tih. District thalaipawl inkhawmpui hai chu iengmalo ah inchang em naw sienkhawm tekhin tlak ninaw nih. Khuongpu le chairman inkawp trul rak khawpa kohran a lo ngir ve tawk tawk hai lem chun chu tuhai centenary lawm ang el in amani in ngai zing el antih. An hawi dan ding chu…!!
Thudang met ah hang lut nawk ta inla, ei hnam in a thu le tak a “taluo” hmang ei ching zawngsak (invetchil)na khawm hi ei thil thawhla pakhat chu ani ve ie. A hung intran hlim chun ngaizawng kara hmangaina hai khawm a mawiin a hlu hle hlak. Amiruokchu, tleirawl inngaizawng tak lem hi chu hmangaina hai khawm a zuolkai nuom bika. A pakhat lem lem annawleh an pahni in an inhmangai ‘taluo’ phat phat leh sungkuo a chawkbuoi nawk ta hlak. Mani ke a ngir thei hma in innei trulna chen hmangai taluo’t leiin pasal (nuhmei) haiin ei zat dawk nawk hlak. A hun charin in hmangai thei inla, a hun taka hin inneina khawm hi a tlung el chu ring a um. A huntawk hi hre inla chu dan anga innei khawm tam deu nawm einim maw? Sienkhawm hmangai taluo lei a mopa a hung inchangpa khan kum tlawmte hnungah nauhai sikul kai thak sinpui in anei ve eltah, ama a sungkuo indin nek hmanin ankhat tawka a nuhmei a thuom le pai man ding a nu le pa kuomah inkhupduka hni kha sinpui in a neilem ta nawk hlak.
Centenary hang sai nawk inla; mitin in ei hriet le pawm chu Kum-1910 kha ei ram a chanchintha hung tlung le hrildarna kum anih. Ei piengtharna nek khawma hi kum a hin chu a tamlem ei chieng ngei ka beisei. Ani (Day) ruok a chu ei buoi. Haire Hai-3 a “tringtrang hrui hermil lo ang” a ti ang deu khan a kum a chu eiin khuongruol, sienkhawm a ni ah kohran tukhawm eiin rem nawh. Sa a an lawm sung phawt chu a khawlai lai a fe pei zing khawm ei bo chuong naw bawk. Ei insung seng hang in ennawk ta inla le, ei nauhai am Tripura Mission Field? Ei sungkuo member ngei ngei, ei nau, ei u, ei sang etc.biekina pathienni zan a hai chen ei kim tanaw hnungin, Tripura annawleh khawlai khuo pakhat am ani a hrietlo sungkuo hai ta dinga thipuhak a tawngtai in pulpit ah eiin vei khum nawk a. Ei nauhai chatuon hmun ding (read sentenari ni) dingah ei buoi, tripura (read kum) ah ei chieng. Chun iem ei lawm ding? Ei sungkuo hmangaina kha khawlawm a bo tah a? Mani sungkuo hmangaitak a enkawl lo a, ramthim a sungkuo danghai ei lo zu hmangai nawk taluo dai kha thil fello a um nisienla a ang. Hmangai taluo hi tri a um anih. Lenglai hai khawm hmangaitak nei ding, sienkhawm hmangai taluo hi chu nei lo tum hram ding anih. Chinte’t anthawka ei nu le pa hai min chuktir seng ‘Thil reng reng chu a taluo a thanaw’ ti kha eila hriet seng ring a um. Hmangaina tak hi annaw ‘thil’ chu? Hrilfietheilo, hmutheilo, themtheilo, ieng theilo lo am anih……a hrilfie thei ei umnaw kha. Chuleitak chun ‘thil’ a taluo reng reng hi a thanawh.
Gospel mansapui inbangna; Manipur simtlang biela chanchintha dawng hmasataktu hnamhai kha ei nih ti eiin saal a. Ei mansapui dawng tak kha inpesawng loin, mansete dang dang siemin eiin sem dar a. Kohran sungah ei mansate seng ei pai lut nawk ta pei lema. A Sap Tlangval le marawi haiin a mansapui sunga an hung thunpo cho kha inthlawsawng pei inla chu hnam vangnei tak inti thei ni em em ding eilo nih. Amiruokchu, kha mansupui kha thiek darin tu hin chu mansate tamtak ei siem pung pei antah. Tuta ei mansate inlar zuolhai chu kohran sunga fakrukna, inditna, poisa ngaihlutna le a dang dang hai anlo ni tah. Eini tading chun mansate thalo tamdeu thui khawma mansapui tha deu siemnawk dan a um tanawh. Ei ti angkhan, kohran a khothlang A-Team bek bek hai hin an mi re san phawt naw chun ei gospel tailor in mansapui thar, fai deu el a mi thui pek thei tak tak hmel nawh. Team B hai chu team-A hai khel zo hma’n ei khel thei chuong bawk si nawh a.
February thlabul tawn tawn lai khan ka ruolpa pakhat chun Tulihaal Airport ah a ruolhai a lo va hmuok ve a, chutaka chun Hmar mi centenary hmangding an tam khawpel, flight tin deu thawa an um anih a ti chuh! A ropui bak el. Chutaka ngaituona pakhat mi pe nawktu chu Centenary am Gospel Centenary ei lawm tum, ti hi ani nawk tah. Anih, a thli mi mutna tieng tieng a inleng khawm ei um hlak ngei. Amiruokchu, vuongna chungah hla tak tak anthawka mani tumram ngei Tuithaphai pan bum hai in centenary am gospel centenary ei hnawt ding. A ri sosang lei ringawt a hnawt eini am, mipui pungkhawm lawm ve reng reng. Mi pakhat chun, “hieng ang a mikhuol tam na hi ala um ngai nawh”, a ti ve nawk thung. Mikhuol lawm lem am einih, am mikhuol ni ve a mipui huor ve tum ta reng reng. Ngaituo tham tak ni in an lang.
Helicopter in ei vuonga, Chief Minister hai chen ei GOSPEL centenary lawmna dingin ei fiel. Pathien in ami lawm tanaw bek khawma hnam dang hai mitmei hi veng a tha em em nawm anih, a NI inruola ei hmang theinaw an mi nuisan ta zing laiin. Khawvel a um sung na na na chu, Pathien mit ei tlung naw khawma mi ngaimak rak khawpa um zing el hi chu an khaw deu ni in anlang. Ei thilthawhai hi hrilmawi hranpa trullo in mi’n hmumawi thei haisienla ei hadam tak a tih, chu chu hriselna khawm anih a mimal le kohran ta ding khawma. Ani ngei, sawrkara milien le ropui hai thangve khawm a awm vieu, sienkhawm kum 100 lawm nilo in Kristienna Kum 100 Inpakna nei einih, ei lawm ringawt annawh. Pathien kuoma chawimawina inhlan eina, khawvel milien chawimawi kawp sa hram chu ei Pathien hin inhawi a ti chie dim. Final exam-na a ei Moral Science hotupa Mark 100 mi petu le Politics hotupa mark 66 mi petu hai kha bufak ah ko ve ve inla, Politics hotupa kha parthi in awr tir bel inla; Moral Science Hotupa kha hmepawk khat inhap tir true ringawt el inla, tum an lawm ding chuh!?
A tawp a tawp ah Politics Hotupa in stage ah a mi uop tanaw hram hi lawm tham anih, Moral Science Hotupa khawm taksa tak chun a hung thei biknawh, sienkhawm a ha dam vieu a tih ama hminga thlaitleng ei buotsai ta hrim hrim hi. A ruoi buotsaitu hai chu ei lung khawm a hnuol thei, sienkhawm ei sin ei zo ve ta anga in ngaiin hmatieng huntha thlirzinga intawl pei hi thil tha makmaw ni sienla an lang. Chulaizingchun, Politics hotupa inhmannaw na hi ngaituo tham ani khawpel, Moral hotupa leh an inremnaw lei khawm ani thei anih. Hilai a ei hrietsa ding chu Moral Science hotupa hi Headmaster ani ve tlat anih, sienkhawm politics hotupa hi chu a staff ve mei mei, a hotupa helkhumtu kha anih ve thung. Ei hrietthiem tawl am ie?
Tuipuiral a’nthawka general Assembly dinga mingo thuoi ve theilo (ngailo) kohran haiin a thuoithei kohran hai ei dema, a thuoi thei haiin eiin hukpui ve nawk a. Feb 5 centenary hmanghaiin May ni 07 an hnu taluo ei tih a, December-a Senvon a Sap tlangval lut ti haiin Feb le May a inser haihi an urlawk ah ei ngai nawk a. Foreign suma kohran member inzawng haiin kohran eiin nammuk a, a theilo haiin ei member hai kuomah ‘pawisa’ hi a pawimaw tak annawh ti thupui a hmangin ei dang inhil rak rak in ei beram hai kuomah sermon ruoi ei the nawka. Pawisa pawimaw nawh ti haiin ei biel fang nawk hun ah “Ramlienna. Lalpa Robawm, Ramthim Fund” pawimaw zie ei hril nawk a. Hnam zemak tak chu eilo ni hrim anih. Pathien ram eiin lien tum luot leiin eini ram ei suk chin a, ei ruol-le-pai, tuol-le-bawm, sung-le-kuo lai chen inremnawna ei chawkdawk a, ei territory eiin chin deu deu nawk hlak anih. Hmeithainu’n a nei popo; a phal tawk a peka, Pathien in a lawm bek bek ani kha. Ienglei a min an thei tanaw hnunga la va hni bel trawk trawk am eini tawl hrim: Pathien in ei thei le einei bak a mi hni nawh. Biekina ei nei le ei phal tawk ei chawi khawm diet diet ah in dai tum inla, innawrlui kher hin ei Lallukhum mawiin sa lel lul kher nawnih. Pathien in theichin ah ami phut, thei baka chen chen a fe dingin a mi tirlui nawh. Phutlo na chen chen a fe inhawk bek bek hi ei invetchil thil pakhat anih.
Thawlawm le Fund ei hau taluo a, kartin a kohran sum eiin dawl er ur zing el hin ei Pathien hlutna khawm ei suknep zo tah. Kohran sum dawla mi kawt nawk nawk hi kutdawna chikhat anih. ‘Lak nekin pek in lukhawng anei’ ti kha anziek si annaw ei ring Lekhabu a khan? Mi’n an pek theinaw hnunga tawngbau mawi tak tak a an pek theidan ding an khawsa sa a rem la ruotpui hi Paula rawngbawl ah eiin ngai reng am ani ding. Pawisa rawngbawl khawm ei ang zo tah niin an lang. Pathien in sawm-ah pakhat cho ami phut, bawmte le rawbawng daw a intin a kutdaw dingin amin chuktir nawh. Ei thei le ei nei bak ami phut nawh, ei phal le ei nuomna chen cho a en anih. An phal le inpezo hai chu vangnei piing antih, sienkhawm a harsa sa sa hai va neklui kher hi malsawmna a ni kher nawh.
Department le thangruolpawl kohran sungah ei tam deu deu a. Ei tam chu khawvel dan takah ei dampui ngei, eiin fak hek kawkal sep sup a. Nisienlakhawm, kohran sunga organizations tam taluo hin eiin khuongruol theinawna chin a um ve nawk ta tlat. Sap thuvarin, “Too many cooks spoil the broth”, a ti ang deu khan rawngbawlthiem ei tam taluo leiin Kohran ah ei buoise zotah ni in anlang. Rawngbawlthiem ei tam, rawngbawltu ruokchu ei tlawm. A kohran le kohran inremnaw chu thukhat, kohran sunga departments hai chen eiin hmuthiem tanaw hin tu rawng am ana ei bawl ding?Zakai a thuoihruoi hai ah inchang eitih ti hi inlau a va um de!
Indian politics hi ei thlir chet chet chun national le regional level ah Family Dynasty a tam khawpel. Mulayalam, Gandhi, Yadav, Desmukh, Thackery etc. hnam hai hin political parties hran hran ah hotu nina changing an chi le kuong hai a bawk an inthla sawng peiin ni’n an lang. Chuong ang bawk chun, Hmar kohran a hai hin hnam le chibing na’n zung a kei zeu zeu na khawm hmuding a um tran mek. An thlasawn nawding ti el khawm harsa tak ani nawk pei tah. Sorkar hotu le pucca building-in neinaw hai chun kohran ah nina chengphak an tak nuom sawt hle. Hlawhau naw pa ta ding chun thuhril hun khawm an khat deu deu. A Pathien thlarau a kawp am a kawpnaw ta’m, babu pa chu pulpit chunga ngirna hun a nei inzing deu deu bawk anih. Thawkna nghet neinaw chun lungvar neitak, pa vartak, pathienthu awitak pa khawm nisienla Kohran-Upa tling chu Churachandpur Constituency-a Hmarpa MLA in candidate ang tho alo ni nawk bawk tah. Hieng popo lawm ding hin ani maw kil le kap a umhai in ko bum a ei um hi?
Awle, a tawpna dingin hi article lo tiem tuhai popo kuoma incha le ngenna malam in hi hi ka hung hril nghal nirawseh. Ei hnam mi sukbuoitu, kohran khat a ei luong bum theinaw na hi, mihriem chun siemthat el thei ni in anlang nawh. Sap thuvar bawkin “Time is the greatest healer”, a ti ang deu khan hun cho in la hung rel ding ah innghat lem inla hadam tak a tih. Inremna ding le inthuruolna dinga iengpo ei thaw leh, ami chawkdartu ani nawk pei lei hin patience ei mawmaw anih. Ei history ei sui leh ei buoi, ei suokna tak khawm chuhmun chu “ning a tih” ti hnam hai eina. Ei Gospel centenary Ni ding ei sui le, chutho. Ei suokna ram le Ei Chanchintha dawngni ah ei buoi si hin chu, ei Sandamna a seng bek ah chieng inla pawlbik um nawna ah inhmu nawk seng tum ei tiu. Kohran a ei buoi lei a ko-hran umbik tum nawm ei niu, unauhai! Ka lawm ie.
(Disclaimer: No part of this article should be reproduced in any form without the consent of the Author. Ideas and views expressed in this article are purely of the Author and not of the publishers. Finally, the article does not intend to blame or defame any section, religion, church or groups. Rather it is the expression of a general view of the Hmars and its troubled Denomination based Gospel centenary celebration and affiliated activities. As such, any individual or groups taking as an insult to them have to bear the pain by themselves only. The article fully utilized the space guaranteed by the Right to freedom of speech and expression under Article 19-22 of the Indian Constitution.)
Comments
5 Responses to “CENTENARY LE INVETCHILTLATNA NEI HMAR HNAM (MUMBAITUISUNSUO CENTENARY ISSUE)”
Leave a Reply


February 10th, 2010 @ 2:53 am
A laimu taka a hawr anih.A har hlekin a deng muol muol chu ei um ding ani hi. Hieng anga ngaituoa ziek dawkthei mi suongum ei nei hi thlamuong a um. Thangthar hai bek ei har naw chun khawlai khawm eiin deng naw ding anih – boralna chau!
Hung ro, thang lang ei tiu thangthar inchuklai hai hin.
(Report comment)
February 10th, 2010 @ 10:10 am
I freedom of speech i hmang nasa de. A nawk phat chu thil umzie nei deu hung ziek ta rawh unaupa. Lawm a um.
(Report comment)
February 11th, 2010 @ 12:50 am
Chupo i tiema a umzie i man naw chun ngaituo i um baka@Tuolor
(Report comment)
February 11th, 2010 @ 10:58 am
A umzie ka man nawh niloin umzie nei deu ka ti a ni hih. Ngaituo i um lem unaupa. Indemna hih Umzie nei lo a nih.
(Report comment)
February 15th, 2010 @ 6:13 pm
A thra khawp el! Cher cher mei ah!! Ei fe dan thlangpui hieng ang a zawna pe thei tu hi ei um a trul hrim a nih. Amiruok chu, thil hrim hrim a status-quo ei challenge ding chun a thawtu hai nek in a system kha ei address lem ding ni awm tak… Chun, a problem a nek in a solution ah buoi lem in la chu chu trangkai pui lem ei ti ti ka ring. Over all, its a good read.
(Report comment)